نکات کلیدی در تهیه جوجه یکروزه

تهیه جوجه یکروزه مناســب و با کیفیت عالــی در عملکرد تولیدی و اقتصاد گله گوشــتی بســیار موثر میباشــد، زیراجوجه با کیفیت بالا فعالتر، دارای عملکــرد بهتر، درصد تلفــات و حذفی کمتر، نســبت به تغییــرات محیطی مقاومتر و نســبت به واکسیناســیون و استرسها حساســیت کمتری خواهدداشت. جوجه یکروزه با کیفیت بالا باید دارای خصوصیات زیر باشد: جوجه هــا دارای وزن مناســب بــوده و از نظر پراکندگــی وزنی یکنواخت باشند. وزن جوجه یکروزه بستگی به وزن تخم مرغی دارد که ازآن تفریخ1شــده اســت. وزن مطلوب تخم مرغ قابل جوجه کشــی در تولید جوجه با کیفیت تاثیر زیادی دارد. اگر وزن تخم مرغ مناســب باشد وزن جوجه هم مناسب خواهد بود. معمولا وزن جوجه دو سوم وزن تخم مرغ است. وزن اســتاندارد تخم مرغ برایجوجه کشــی در نژادهای گوشــتی 65 - 55 گرم است، که وزن جوجه های حاصله بین 36 تا 43 گرم میباشد. جوجه های ریــز، قدرت زنــده ماندن کمتری دارنــد و در دوره پرورش شــروع خوبی نخواهند داشت. جوجه هــا از نظر بیماریهــای باکتریایی از قبیل: بیماری ســالمونلایی2 (پولوروم3، تیفی موریوم4 و انتریدیتیس)5، بیماریهای مایکوپلاسمایی (مایکوپلاسما گالی سپتیکوم6 عامل بیماری مزمن تنفسی و مایکوپلاسما ســینوویه7 عامل بیماری ورم مفصل) و عوامل ایجاد کننده عفونت زرده8سالم باشد. از نظر بیماریهای قابل انتقال از طریق ماشین جوجه کشی سالم باشند. تعدادی از بیماریهــا و آلودگیهای میکروبی و قارچی ممکن اســت در کارخانه های جوجه کشــی، جوجه را آلوده کنند. مهمترین آنها عبارتند از: میکروبهــای کلیفــرم که ســبب عفونــت زرده و ورم ناف میشــوندو آســپرژیلوس کــه ســبب ناراحتی ریــه در هفته های اول و مــرگ و میرجوجه ها میگردد. کمبودهــای غذایی نداشــته باشــند. کمبود ویتامین و مــواد معدنی و به خصــوص ویتامینهای گــروه B در گله های مادر ســبب بــه وجود آمدن جوجه های ناســالم میگردد. در نتیجه جوجه ها در طی مرحله رشد آثار کمبود را نشــان داده و تلف میگردند. چنین جوجه هایی در روزهای اول دچار فلجی و یا ناراحتی های عصبی در قسمت سر و گردن میشوند. دارای ایمنی مادری مناســب باشند. معمولا در هفته اول دستگاه ایمنی و یــا پادتن جوجه ها کامل نشــده اســت، از این رو بایــد در آنها ایمنی مادری کافی وجود داشته باشــد. برای این منظور جوجه ها از مادرهایی تولید شــوند که تیتر ایمنی آنها بالا بوده و ایمنی لازم را به جوجه تولیدشده منتقل نمایند.جوجه هــا در حد امکان هم ســن بوده و از یک گله مــادر تهیه گردند. اگرجوجه ها یکسن و از یک گله مادر نباشد، انجام برنامه های واکسیناسیون تغذیه، مدیریت، امنیت زیستی و غیره با مشکل مواجه خواهد شد. به طور کلی جوجه ها باید دارای خصوصیات ظاهری به شرح زیر باشند: هشیار، چابک و فعال باشند. دهیدراته نشده باشند، به طوری که ساق پا روشن و مومی شکل باشدو خشک و ترد نباشد. ناف جوجه ها به خوبی بسته شده و بدون تورم و عفونت باشد. تمیز، خشــک، عــاری از هرگونه آلودگی، کرک های ســطح بدن بلند،پاکیزه، پفکرده و رنگ خوبی داشته باشند. چشم جوجه ها گرد، براق، عاری از هر گونه جراحت و بدشکلی باشد. فاقدهر گونه بدشــکلی و نقایص فیزیکــی از قبیل فلجی، پنجه، منقارکج و غیرعادی، پاهای خمیده، شکم خمیری و چسبناک باشند.عوامــل موثــر در تولید جوجه یکروزه بــا کیفیت شــامل مدیریت صحیح در گله مادر، کارخانه جوجه کشــی، حمل و نقل جوجه ها، سالن های پرورش و شروع دوره پرورش است که در این رابطه باید به نکات زیر توجه نمود: جوجه های گوشــتی از گله های مادری تهیه شــوند که سالم بوده و دارای ســطح یکنواخت و بالایــی از پادتنها علیه بیماریهــای موثر در فرآیند تولید باشــند. با واکسیناســیون گله مرغ مادر حداکثر پادتنهای مادری درجوجــه به وجــودآمده و پرنده در برابر بیمــاری هایی که عملکرد را به خطر میاندازد، محافظت میشــود. ویــروس هایی که به طور عمودی از گله مادر به جوجه منتقل میشــوند، شــامل ویروس کــم خونی جوجه،آنسفالومیلیت، رئو و لکوزمییلویید میباشد.ویروس کم خونی عفونی جنین را نمی کشــد، بلکه جوجه ها پس از خارج شدن از تخم در عرض چند روز در اثر کم خونی از بین میروند. ژولیدگی پرها، رنگ پریدگی ســاق پا و خون ریزی های زیر جلدی از مشخصه های این بیماری اســت. اگر گله مادر فاقد آنتیبادی باشد، جوجه های حاصله حســاس بوده و در صورت پرورش در محیط آلوده به ویروس مبتلا شــده دچار تلفات میگردند.بیماری آنســفالومیلیت در جوجه های جوان باعث فلجی و لرزش در ســر و بال ها میشــود، کــه جوجه های مبتلا را از روز اول نشــان میدهند و با پاهای کشــیده به پهلو میافتند. وجــود آنتیبادی در گله مادر (حاصل ازواکسیناسیون یا آلودگی طبیعی گله در زمان پرورش و انتقال آنتیبادی )باعث حفاظت جوجه های گوشتی میگردد. بیماری رئو از طریق مادر به جوجه های گوشتی منتقل شده که باعث تورم مفاصل، کاهش جذب مواد مغذی از روده و غیریکنواختی گله میگردد.ویروس لکوزمییلویید تمایل خاصی به ســلول های مغز اســتخوان داشته و باعث بروز لکوز در مغز اســتخوان میشود. تومورها به فراوانی در سطح داخلی اســتخوان جناغ ســینه، محل اتصال دنده به غضروف، استخوان لگن، فک تحتانی و اســتخوان جناغ ایجاد میشود. تومورها ممکن است بــه صورت گرهای و یا منتشــر و معمــولا چندتایی با قوام نرم و سســت و به رنگ ســفید مایل به زرد مشاهده شــوند. بیماریزایی این ویروس در مرغ گوشــتی متغیر است. شدت لکوزمییلویید بستگی به تضعیف سامانه ایمنی به دلیل استرس و بروز ســایر بیماریها از جمله کم خونی عفونی،مارک، گامبورو و سموم قارچی دارد. ســالمونلا و اشرشیاکلی به طور مســتقیم ( از طریق مادر ) و غیرمستقیم میتوانند باعث آلودگی جوجه شوند، در صورت انتقال عمودی، جوجه ها از روز اول و از بدو ورود به سالن، کسل و دارای تلفات خواهند بود. کشت میکروبی از اندام های درونی جوجه های تلف شــده و بیمار نوع آلودگی را نشــان میدهد. در صورت انتقال افقی، شروع تلفات معمولا پس از هفته اول خواهد بود.مایکوپلاســماگالی ســپتیکوم و مایکوپلاسماســینوویه از عوامل بســیار تاثیرگــذار در میــزان رشــد جوجه بــوده و باعث ایجاد شــرایط مســاعدبرای ابتلای جوجه ها به بیماریهای ویروســی تنفســی مثل نیوکاســل، برونشــیت و آنفلوآنزا میگردند. مایکوپلاسماگالی سپتیکوم باعث کاهش رشــد و ایجاد ضایعه در اپیتلیوم نای و کیســه های هوایی شده و زمینه راجهت عفونتهای باکتریایی به خصوص اشرشــیاکلی مستعد مینمایند. مایکوپلاسماسینوویه باعث تورم مفاصل، کاهش رشد و همچنین آلودگی کیسه های هوایی میگردد. انتقال ایمنی مادری به جوجه های یک روزه صرفا در مقابل بیماریهایی است که گله مادر علیه آنها واکسینه شده و یا در گله مادر آلودگی طبیعی وجود داشته است. آنتی بادی منتقل شده از مادر به جوجه باید در حدی باشــد که بتواند تا برقــراری ایمنی حاصل از واکسیناســیون جوجه را در مقابــل عوامل بیماریزا حفظ نماید.جهت تدوین برنامه واکسیناســیون بایــد از میزان تیتــر آنتیبادی مــادری و یکنواختی تیتــر در جوجه ها و همچنین وضعیت بیماریهای شــایع در منطقه مطلــع بود. کمبودهای تغذیه ( اســیدهای آمینه، ویتامینها و مواد معدنــی) در تغذیه گله مادر بــر روی کیفیت جوجه یــکروزه، میزان تلفات اولیــه و راندمان تولیدی آن موثــر میباشــد. به عنوان مثال عدم تعادل کلســیم و فســفر و کمبود ویتامین D3 در جیره مصرفی باعث بد فرم شــدن استخوانهای پا، نرمی استخوانها و در نهایت فلجی و بازماندن از رشد میگردد. بیماری آنسفالومالاســی ( بیماری جوجــه دیوانه)9، ضعف عضلانی،عدم تعادل پیشــرونده کــه موجب افتادن مکــرر پرنده میشــود، عدم تعادل اسپاســمی، برگشتن سر به پشت و یا سخت شــدگی گردن، فلجی و مرگ از نشــانه های کمبود ویتامین E میباشــد. رشد اولیه کند، ضعف در پردر آوری، فلجــی پا، پیچ خوردگی پنجه پا به طرف داخل و نشســتن بر روی مفاصل خرگوشی از عوارض کمبود ریبوفلاوین میباشد.ســن گله مــادر در کیفیت جوجه موثر اســت، جوجه های به دســت آمده از گله هــای مــادر جوان، کوچکتــر و ضعیفتر بوده و مســتعد دهیدراته شــدن میباشــند. بهترین ســن گله های مادر، به منظور چیدن تخم مرغ برای جوجه کشــی بعد از 27 هفتگی میباشــد. تخم مرغ هایی که در سن 24 الی 27 هفتگی تولید و چیده میشــوند، جوجه هایی با وزن مناســب تولیــد نکــرده و تلفات هفته اول در ایــن گونه جوجه ها بالا میباشــد، به علاوه پــرورش جوجه های ریز احتیاج به مدیریت و رســیدگی بیشــتری دارد. گله های مادر پیر، تخم مرغ هایی با پوســته نازکتر تولید مینمایند که در تنظیم حرارت و رطوبت بخشهای مختلف جوجه کشــی باید دقت بیشــتری به عمل آید تا بیش ازحد معمول آب از دست ندهند. همچنین باید نســبت به ضدعفونی هر چه سریعتر آنها در مزرعه اقدام شود، زیرا نفوذ عوامل بیماری زا به دلیل نازکی پوســته بــه میزان بیشتر و در مدت کوتاه تــری در آنها صورت میگیرد، باید دانســت که گله هــای مادر پیر، تولید جوجه های درشــت تری مینمایند که اســتعداد ابتلاء به عفونت درآنها بیشتر میباشد.چگونگــی جمــع آوری، جابجایی و نگهــداری تخم مرغ جوجه کشــی در کیفیت جوجه یک روزه موثر میباشــد. جمــع آوری مرتب تخم مرغهای جوجه کشــی، ســه تا پنج نوبت در روز ( بســته به فصــل ) از میزان تولید تخم مرغ های روی بســتر و کثیف میکاهــد، همچنین ضدعفونی صحیح تخم مرغ های جمع آوری شــده، حداکثر یک ســاعت پــس ازجمع آوری در ارتقاء کیفیت جوجه موثر میباشــد. جابجایی و حمل و نقل تخم مرغ جوجه کشــی از مزرعه به بخش جوجه کشــی در شــرایط مناسب از ایجاد شکســتگی و تــرک مویی در تخم مــرغ پیش گیری مینمایــد. خواباندن تخم مرغ هایی در ماشین جوجه کشی باعث انتقال سریع عوامل میکروبی به داخل تخم مرغ میگرددمدیریت کارخانه جوجه کشی بر کیفیت جوجه یک روزه و تلفات هفته اول جوجه ها موثر اســت، به این معنی که هرچــه مدیریت کارخانه مطلوب تر باشد، کیفیت جوجه ها و توان زنده ماندن آنها بیشتر میشود. نگهداری تخممرغ در شــرایط مناســب از نظر حرارت، رطوبت و تهویه باعث تولیدجوجه های یکنواخت میشود.ضمن توجه بیشــتر به شرایط نگهداری جوجه ها درجوجه کشی و فرآیند انتقــال به مزرعه پــرورش، هرچه زمان رســیدن جوجه ها بــه آب و دان کوتاه تر باشد، بهتر است. بنابراین جوجه ها باید در شرایط مناسب حمل شوند تا از وارد شــدن استرس به آنها ممانعت شود، همچنین از ارسال جوجه های ریز به مزرعه هایی که دارای بعد مسافت زیادی با جوجه کشی هســتند، خودداری شــود، در این صورت از دهیدراته شــدن و در نتیجه افزایش تعداد جوجه حذفی جلوگیری میشود.قرار گرفتن جوجه یکروزه در شرایط نامناسب محیطی و مدیریتی ( دما، رطوبت، بســتر، نوع و تعداد و دانخوری،کیفیت آب و دان، تهویه، کارگر و... ) باعث شروع نامناسب و افزایش تلفات و حذف در هفته اول شده که در صورت عدم بهبود شرایط، افت عملکرد گله را به دنبال خواهد داشت. تعیین کیفیت جوجه در هنــگام ورود جوجه ها با نمونه بــرداری تصادفی تعدادی از آنها وضعیت جوجه ها بررســی میگردد. مواردی که جهت بررســی کیفیت جوجه ها باید مد نظر قرار گیرد شامل: کالبد شکافی و انجام معاینات درمانگاهی به منظور بررسی دهیدراسیون، التهاب چشم و کیسه های هوایی، ناهنجاری های فیزیولوژیکی و وضعیت بدن. انجــام آزمایشــات باکتریولــوژی جهت بررســی وضعیت آلودگــی گله به اشرشیاکلی، سلامونلا،استافیلوکوکوس، ارئوس و آزمایشهای قارچی.انجام آزمایشهای سرمی برای بررسی وضعیت آلودگی مایکوپلاسمایی. وجود علائم زیر بیانگر نامناسب بودن کیفیت جوجه های تحویلی میباشد: جوجه هایــی که از یک گله مادر تولید شــده و در مرغداری های مختلف و تحت شــرایط متفاوت مدیریتی در هفت روز اول تلفات زیاد و غیر عادی داشته باشــند (تلفات غیرعادی در یک مرغداری نمیتواند مالک تعیین کیفیت جوجه قرار گیرد.)وجود تعداد زیادی جوجه با علائم بسته نشدن کامل ناف و تورم آن. وجود تعداد زیادی جوجه ضعیف، وازده و جوجه هایی که قادر به خوردن دان و آشامیدن آب نیست.وجود تعداد زیادی جوجه در گله با علائم تنفسی نفس نفس زدن.10وجود تورم در مفاصل تعداد زیادی از جوجه ها.وجود چسبندگی مقعد در تعداد زیادی از جوجه ها.وجود تعداد زیادی جوجه با علامت کاهش آب و از دست دادن آب بدن.وجود تعداد زیادی جوجه رشد نکرده در روزهای اول پرورش گله. بــروز تلفــات غیرعادی به دنبال واکسیناســیون در یــک روزگی، واکنش شــدید و تلفات زیاد در جوجه های ســالم بــروز کند. نوع و دز واکســن، روشــی که واکســن مصرف شــده و پایین بودن تیتر مادری میتوانند درتلفات ناشی از واکسیناسیون روز اول دخالت داشته باشند

نویسنده: مهندس مهدی ملکیان - کارشناس ارشد تغذیه دام و طیور - کارمند کارخانه جوجه کشی ققنوس ابهر

.