اهمیت تغذیه جوجه بعد از هچ و رابطه آن با عملکرد گله در آخر دوره

تمام پژوهشگران را عقیده بر این است که چگونگی تغذیه جوجه بلافاصله بعد از جوجهریزی میتواند تاثیر زیادی در عملکرد گله در آخر دوره پرورش داشته باشد. به عبارت دیگر شروع پرورش گلهای که با تغذیه مناسب و صحیح توام باشد سبب میگردد که مرغدار بتواند گلهای یکنواخت از نظر وزن که از راندمان تبدیل غذایی و تلفات مطلوبی نیز برخوردار است به بازار عرضه کند. در حال حاضر حتی این نظریه که جوجه را باید مدتی بعد از جوجه ریزی بدون غذا نگهداری کرد غیر قابل قبول میباشد. آزمایشات متعدد ثابت کرده است که وزن نیمچه در 6 یا 7 هفتگی رابطه مستقیمی با وزن آن در هفته اول پرورش دارد و این ارتباط جدای از رابطه موجود بین وزن اولیه جوجه و یا سن گله مادر میباشد. همچنانکه میدانیم از زمان شروع مرغداری به صورت صنعتی و با اصالح ژنتیکی دایمی نژادها و با استفاده از روشها و ابزارهای موثرتر مدیریتی، از مدت زمان رشد جوجه های گوشتی سال به سال کاسته شده است. یعنی جوجهای که هشتاد سال گذشته درمدت 16 هفته به وزن کشتارمیرسیدهم اکنون درمدت 6 یا 7 هفته به وزن کشتار میرسد. کاهش طول مدت پرورش سبب شده است که تغذیه جوجه در هفته اول از اهمیت بیشتری برخوردار میباشد زیرا با کاهش تدریجی طول مدت پرورش، نسبت هفته اول از نظر زمانی به بقیه مدت پرورش افزایش مییابد، یعنی اگر در هشتاد سال گذشته، هفته اول یک شانزدهم طول مدت پرورش را تشکیل میداد هم اکنون این نسبت به یک ششم یا یک هفتم رسیده است. عوامل زیادی میتوانند در رشد اولیه جوجه موثر باشد تعدادی از این عوامل مربوط به زمان قبل از پرورش وتعدادی مربوط به بعد از جوجه ریزی و پرورش میباشند.از عوامل مربوط به قبل از پرورش میشود از وزن تخم مرغ و سن گله مادر نام برد و از عوامل بعد از جوجه ریزی، آلودگیهای اولیه میکروبی محل پرورش و چگونگی تغذیه میتوانند در رشد هفته اول و در نهایت در رشد نهایی گله تاثیرگذار باشند. تخم مرغ از نظر وزنی حاوی حدود 58/5 درصد سفیده، 31 درصد زرده و 10/5 درصد پوسته میباشد که با افزایش سن مادر، درصد وزن زرده نسبت به سفیده فزونی مییابد. 88/8 درصد وزن سفیده و 47/5 درصد وزن زرده و یک درصد پوسته را آب تشکیل میدهد که البته این ارقام در نژادهای مختلف تا حدی متفاوت میباشند. با چنین ترکیبی، تخم مرغ حاوی تمام انواع مواد غذایی ضروری برای رشد جنین در دستگاه جوجه کشی به استثنای اکسیژن میباشد و چنانکه میدانیم اکسیژن نیز در طول مدت انکوباسیون از طریقمنافذ سطحی پوسته، به جنین در حال رشد میرسد. زرده حاوی مقدار زیادی چربی است که انرژی مورد نیاز رشد جنین را در دوره از انکوباسیون تامین میکند. سفیده نیز حاوی انواع اسیدهای آمینه میباشد که پروتئین مورد نیاز را به جنین میرساند. مقداری زرده با اضافه مقدار کمتری از سفیده که در آخر دوره انکوباسیون به مصرف رشد جنین نرسیده است بعد از هچ، در درون حفره شکمی جوجه و به صورت کیسهای باقی میماند که تقریبا 10 درصد وزن جوجه را در زمان تولید تشکیل میدهدو وجود این مواد سبب میشود که جوجه بتواند سریعا خود را از تغذیه درون تخم مرغی به تغذیه دهانی وفق دهد. رابطه مستقیمی نیز بین مقدار مواد مغذی نیز باقی مانده در زرده و رشد جوجه بعد از جوجه ریزی وجود دارد، از یعنی هر چقدر مواد مغذی کیسه زرده بیشتر باشد رشد جوجه زرده باقی سریعتر خواهد بود. امروز متخصصین علم ژنتیک با استفاده جوجه در این موضوع سعی میکنند نژادهای را به وجود آورند که مانده بعد از هچ از نظر مواد مغذی هر چه غنیتر باشد تاروزهای اول از رشد بیشتری برخوردار گردد.

اهمیت تغذیه در هفته اول

همچنانکه اشاره شد با کاهش طول مدت پرورش، امروزه در پرورش مرغ گوشتی تغذیه در هفته اول از اهمیت بیشتری برخوردار گردیده است، حتی در سالهای نه چندان دور که طول مدت پرورش به 60 روز میرسید هفته اول حدود 10 تا 11 درصد از کل طول مدت پرورش را تشکیل میداد ولی هم اکنون که طول مدت پرورش کاهش یافته است، هفته اول نسبت به کل طول مدت پرورش به بیش از 15 درصد رسیده است که با کاهش طول مدت پرورش درآینده، این درصد به تدریج افزایش خواهد یافت. از طرف دیگر همچنانکه میدانیم در کارخانه جوجه کشی، جوجه ها در زمانهای متفاوت و تدریجا از تخم مرغ خارج میشوند. ولی خارج کردن تمام جوجه ها از هچر زمانی صورت میگیرد که اکثر جوجه ها از تخم مرغ خارج شده و 90 تا 95 درصدآنها خشک شده باشند به عبارت دیگر تعدادی از جوجه ها بعد از خارج شدن از تخم مدت 24 ساعت یا بیشتر در هچر باقی میمانند. بعد از تخلیه هچر و در بهترین شرایط، معموال جوجه ها بین 12 تا 24 ساعت بعد به مرغداری میرسند ولی گاهی به علل متعدد از جمله اعمال برنامه های واکسیناسیون، نوک چینی و یا طوالنی بودن مسیر، این مدت به 36 تا 48 ساعت نیز میرسد. با افزودن مدت زمانی که جوجه ها بعد از هچ در سینیهای هچری باقی میمانند به مدت زمان انتقال جوجه ها به مرغداری، میتوان نتیجه گرفت که اکثرا جوجه ها بین 48 تا 72 ساعت یعنی 2 تا 3 روز بعد از خروج از تخم مرغ، به سالن مرغداری میرسند. به عبارت دیگر اگر مدت پرورش نیمچه گوشتی امروزی 6 هفته باشد میتوان نتیجه گرفت که جوجه از زمان خروج از تخم مرغ تا شروع تغذیه در سالن، 2 تا 3 روز به عبارت دیگر 4 تا 7 درصد از عمر خود را تا زمان کشتار بدون غذا باقی میماند. با عنایت به آنچه که اشاره شد اهمیت تغذیه مناسب جوجه گوشتی و بلافاصله بعد از جوجه ریزی به خوبی مشخص میگردد، به هر علتی که جوجه نتواند در سالن به آب و دان کافی دسترسی پیدا کند سبب خواهد شد که گله از رشد غیر یکنواخت وعملکرد نامناسبی برخوردار گردد. دستگاه گوارش جوجه و از جمله روده، کبد و پانکراس که نقش مهمی در تولید آنزیم و هضم مواد غذایی دارند بالفاصله بعد از هچ دارای رشد 2 تا 5 برابر رشد سایر اعضاء هستند و این رشد وقتی میتواند عملی گردد که جوجه بعد از هچ سریعا به آب و دان دسترسی پیدا کند. هم چنین ثابت شده است که مواد غذایی موجود در زرده بطور کامل قادر به تامین نیازهای غذایی جوجه بعد از هچ نخواهند بود و به همین سبب ممانعت از تغذیه جوجه تا سه روز بعد از هچ میتواند تا 30 درصد سبب کاهش رشد در 4 هفته اول گردد و این کاهش رشد درهفته های بعدی نیز به هیچ وجه جبران نخواهد شد. در صورتیکه اگر به هر علتی از رشد جوجه در هفته های دوم و سوم ممانعت به عمل آید، این کاهش رشد تا آخر دوره قابل جبران خواهد بود. با توجه به اختالف زمان هچ، بعد از جوجه ریزی تعدادی از جوجه ها که زودتر هچ شدهاند دیرتر به دان میرسند و برعکس جوجه هایی که دیرتر هچ شدهاند زودتر به دان میرسند. این مدت زمان که بین 2 تا 3 روز است خود عامل تاثیرگذار مهمی در رشد گله میباشد و امروزه بعنوان یکی از علل اصلی عدم یکنواختی رشد در گله های گوشتی شناخته میشود. ممانعت از دسترسی گله به دان و آب بعد از رسیدن آن به مرغداری، سبب افزایش بیشتر مدت گرسنگی میشود و در نتیجه تاثیرات سوء مصرف نشدن کافی دان سبب کاهش وزن، افزایش طول مدت رشد و به ویژه عدم یکنواختی وزن در گله خواهد شد و مسلما این تاثیرات سوء در جوجه هایی که زودترهچ شده و دیرتر به دان رسیدهاند بیشتر خواهد بود.هم چنانکه اشاره شد کیسه زرده حاوی مقدار زیادی چربی است که به عنوان ذخیره انرژی برای رشد جوجه در فاصله زمانی بین هچ تا شروع تغذیه دهانی باید مورد استفاده قرار گیرد ولی باید توجه داشت که چربی زرده تا 50 درصد انرژی مورد نیاز جوجه را میتواند تا شروع تغذیه دهانی تامین کند. از طرف دیگر زرده وقتی میتواند سریعتر جذب شده و انرژی ذخیره شده در خود را به مصرف جوجه برساند که جوجه امکان دسترسی هر چه سریعتر به دان را بعد از هچ داشته باشد. بنابراین بر اختالف این تصور، جلوگیری از تغذیه اولیه جوجه علاوه بر اینکه سبب جذب سریعتر زرده نخواهد شد، بر عکس جلوگیری از تغذیه اولیه سبب کندی جذب زرده میشود و کندی جذب زرده نیز به نوبه خود سبب جلوگیری از رشد جوجه و کاهش وزن در آخر دوره خواهد شد. آخرین مسئله مهم در مورد لزوم جذب هر چه سریعتر زرده وجود آنتی بادیهای منتقله از مادر به زرده میباشد هم چنانکه میدانیم آنتیبادی های مادری از طریق زرده به جوجه منتقل میشوند. این آنتی بادیها به شرطی میتوانند باعث جلوگیری از بیماری ها شوند و هر چه سریعتر و حداکثر در مدت 48 ساعت از طریق زرده وارد جریان خون جوجه شوند و از طرف دیگر آنتی بادی وقتی سریعا وارد جریان خون خواهد شد که زرده به سرعت جذب گردد و همچنانکه اشاره شد برای جذب زرده، جوجه باید در کوتاهترین مدت بعد از هچ به آب و دان برسد که از اینجا اهمیت تغذیه اولیه جوجه به خوبی مشخص میگردد.

استفاده از آرد ذرت در تغذیه جوجه

آزمایشات متعدد ثابت کردهاند که مصرف آرد ذرت آسیاب شده در روزهای اول در جوجه های گوشتی علاوه بر این که هیچگونه اثر مثبتی در جذب کیسه زرده و کاهش عوارض چسبندگی ندارد بلکه سبب به تاخیر افتادن نیز میشود. در آزمایشی که در سال 1999 در آمریکا صورت گرفت نشان داده شد که مصرف پیشدان از یکروزگی در مقایسه با ذرت، سبب افزایش رشد به میزان 116 گرم تا آخر 49 روزگی و راندمان تبدیل غذایی نیز به مراتب بهتر گردید. مصرف ذرت در روزهای اول در جوجه های گوشتی که در سالهای بسیار دور و فقط به مدت کوتاهی در مرغداریهای صنعتی دنیا متداول گردید هماکنون کاملا منسوخ شده و امروزه به هیچوجه توصیه نمیگردد، کما اینکه اشارهای نیز به آن در هیچکدام از راهنماهای پرورش نژادها نشده است.

منبع: نشریه صنعت خوراک و دام طیور و آبزیان - سال یازدهم - شماره 78 نویسنده:دکتر سورن پزشکیان