از اصلي ترين عوامل مؤثر براي دستيابي به حداكثر توليد، مديريت سالن هاي پرورش مرغ و به خصوص مديريت بستر مي باشد. چرا كه وجود بستر مناسب، خود حكايت از مناسب بودن شرايط محيطي در سالن دارد.
در اين مقاله سعي شده است مطلبي در مورد مديريت صحيح بستر ، بعنوان يكي از عوامل مؤثر در بهداشت و بهره وري كه تاكنون كمتر به آن توجه شده، ارائه شود.
متأسفانه، در بسياري از مرغداريها به كيفيت بستر به اندازه كافي توجه نمي كنند؛ در حالي كه شرايط بستر روي عملكرد و رشد جوجه ها تأثير بهسزايي ميگذارد. بد نيست
به ياد داشته باشيم كه بستر داراي سطح بالايي از مواد مغذي ارزشمندي مانند نيتروژن، فسفر، پتاسيم و كلسيم است كه ميتواند براي تغذيه نشخواركنندگان و افزايش حاصلخيزي
زمين هاي كشاورزي به كار برده شود. اما بستر ميتواند مشكلاتي مانند انتشار نيتروژن، به صورت آمونياک در سالن مرغداري پيش بياورد، كه براي جوجه ها زيان بار است.
به طور كلي بستر به مخلوطي از كود و فضولات دفعي طيور، پَر و مواد سلولزي مانند : كاه و كلش، خاک اره، تراشه چوب و… كه در ابتداي دوره در سالن پرورشي پخش شده، گفته مي شود.

آمونياك چيست ؟
آمونياک، گازي است كه از تخمير پروتئين هاي هضم نشده موجود در مدفوع مرغها پديد ميآيد. اين تخمير را ميكروارگانيسم هايي كه در بستر به سر ميبرند انجام مي دهند.
مقدار سطح سمی شدن آمونیاک در سالن های مرغداری:
اگر سطح آمونياک سالن بيش از حد مجاز باشد، علاوه بر انتشار بوي بد، سبب كاهش مصرف خوراک،كاهش نرخ رشد، كاهش توليد تخم مرغ و بروز تاول هاي كف پا،
سوختگي سينه، تضعيف سيستم ايمني و سرانجام شيوع بيماري هاي تنفسي، و عفونت قرنيه چشم مي شود.
نمودار زير نشان دهنده سطوح مختلف گاز آمونياک در سالن و مشكلاتي است كه در پي آن پديد مي آيند:

راه حل:
از روش هاي كنترل توليد گاز آمونياک در سالن هاي مرغداري ، مي توان به راهكارهاي زير اشاره كرد:

الف) تهويه مناسب :
كيفيت بستر تا حدود زيادي با مديريت تهويه و وضعيت محيط سالن پرورش (دما و رطوبت) ارتباط دارد.
سيستم تهويه اصولاً مي بايد به گونه اي باشد كه كارهاي زير را انجام دهد :
به اندازه كافي هواي تازه فراهم كند و به گونه اي يكسان درسرتاسر سالن پخش نمايد، بدون اينكه ايجاد خشكي كند.
گازها و رطوبت بستر را بيرون ببرد، تهويه مناسب مي تواند ازبالارفتن خطرآفريني ميزان گازهاي آلوده كننده (آمونياک، مونواكسيدكربن و …) جلوگيري نمايد.

ب ) مديريت فرمولاسیون جیره غذايی:
تركيب جيره از جمله مواردي است كه مي تواند كيفيت بستر را تحت تأثير قرار دهد، به عنوان مثال :
افزايش بيش از حد مجاز نمك يا سطح پروتئين جيره باعثافزايش مصرف آب در سالن و در نتيجه سبب آبكي شدن مدفوع مي گردد.
غذايي كه داراي چربي فاسد باشد، منجر به آبكي شدنمدفوع مي شود.
حضور مايكوتوكسين ها در جيره غذايي نيز با ايجاد مشكل درعمل سيستم گوارش و تندرستي به مرطوب شدن بستر مي انجامد.
بنابراين براي پيشگيري از بروز چنين مواردي، استفاده از اقلام خوراكي تازه و فرمولاسيون مناسب جيره هاي طيور و همچنين مديريت نگهداري آنها در سالن توصيه مي گردد.

ج ) وضعیت بهداشتی گله :
شيوع بعضي از بيماريها مانند كوكسيديوز، منجر به بروز اسهال و خيسي بستر مي گردد. پاتوژنهايي مانند كوكسيديا از طريق اتصال مستقيم به ديواره روده موجب آسيب به سيستم گوارش مي شود. براي كنترل بيماري كوكسيديوز معمولاً از راهكار افزودن تركيبات ضدكوكسيديوز در جيره استفاده مي شود.

د ) مديريت بستر :
يكي ديگر از روش هاي مديريتي كنوني براي جلوگيري از تجمع آمونياک در سالن، استفاده از تركيبات مناسب براي فرآوري بستر می باشد به عنوان مثال اسيدي كردن بستر، موجب كاهش pH محيط و نيز محدود شدن فعاليت ميكروارگانيزم هاي توليدكننده گاز آمونياک مي شود. از تركيباتي كه براي اصلاح بستر از آنها بيشتر استفاده شده است مي توان از اسيد سولفوريك، سولفات آلومينيوم و بي سولفات سديم نام برد. از اين تركيبات مي توان براي به كمترين رساندن هزينه تهويه، پيش از اين كه جوجه ها را به سالن بياورند، استفاده كرد.

منبع: شرکت نیکوتک